طراحی سیستم اعلام حریق در ساختمان مسکونی باید بر اساس تعداد طبقات، مساحت واحدها، کاربری فضاها، تعداد ساکنان و میزان خطر احتمالی آتشسوزی انجام شود. هدف از اجرای این سیستم، شناسایی سریع دود یا افزایش غیرعادی دما و اطلاعرسانی به ساکنان پیش از گسترش آتشسوزی است. برای رسیدن به این هدف، باید محل نصب دتکتورهای دود و حرارت، تعداد شستیهای اعلام حریق، محل قرارگیری آژیرها، نوع پنل مرکزی و مسیر کابلکشی بهدرستی مشخص شود.
در ساختمانهای مسکونی، طراحی سیستم اعلام حریق تنها به نصب چند دتکتور در راهروها و واحدها محدود نمیشود. فضاهایی مانند پارکینگ، موتورخانه، انباری، راهپله و لابی نیز شرایط متفاوتی دارند و باید متناسب با خطرات موجود در آنها تجهیزات مناسب در نظر گرفته شود.
۱. بررسی مشخصات ساختمان پیش از طراحی سیستم اعلام حریق
اولین مرحله، بررسی نقشه معماری و مشخصات کلی ساختمان است. بدون شناخت ابعاد و شرایط ساختمان نمیتوان تعداد تجهیزات یا محل نصب آنها را بهدرستی تعیین کرد.
مهمترین اطلاعات موردنیاز عبارتاند از:
-
تعداد طبقات و واحدهای مسکونی
-
مساحت هر طبقه و زیربنای ساختمان
-
تعداد راهپلهها و مسیرهای خروج اضطراری
-
محل قرارگیری پارکینگ و انباریها
-
موقعیت موتورخانه و اتاق تأسیسات
-
تعداد ورودیها و راهروهای مشترک
-
نوع سیستم تهویه و شرایط جریان هوا
برای مثال، در یک ساختمان چهارطبقه با یک پارکینگ مشترک، نحوه طراحی سیستم با یک مجتمع مسکونی دهطبقه دارای چندین بلوک و پارکینگ زیرزمینی متفاوت خواهد بود.
در این مرحله باید مشخص شود که ساختمان به سیستم اعلام حریق متعارف نیاز دارد یا سیستم آدرسپذیر. این انتخاب به ابعاد پروژه، الزامات مقرراتی و نظر طراح و مرجع تأییدکننده بستگی دارد.
۲. انتخاب نوع سیستم اعلام حریق
سیستمهای اعلام حریق از نظر نحوه شناسایی و نمایش محل وقوع حریق به دو گروه اصلی متعارف و آدرسپذیر تقسیم میشوند.
سیستم اعلام حریق متعارف: در این سیستم ساختمان به چند ناحیه یا زون تقسیم میشود. هنگام فعالشدن یکی از دتکتورها، پنل مرکزی زون مربوطه را نمایش میدهد؛ اما معمولاً محل دقیق تجهیز فعالشده مشخص نمیشود.
سیستم اعلام حریق آدرسپذیر: در این سیستم هر تجهیز دارای آدرس مشخصی است و پنل مرکزی میتواند محل دقیق دتکتور یا تجهیز فعالشده را شناسایی کند.
|
معیار مقایسه |
سیستم متعارف |
سیستم آدرسپذیر |
|---|---|---|
|
نحوه شناسایی حریق |
بر اساس زون |
بر اساس آدرس تجهیز |
|
نمایش محل حریق |
محدوده تقریبی |
محل دقیق تجهیز |
|
ساختار سیمکشی |
مدارهای زونبندیشده |
حلقه یا مدارهای آدرسپذیر |
|
پیچیدگی طراحی |
کمتر |
بیشتر |
|
کاربرد متداول |
پروژههای کوچکتر |
پروژههای بزرگتر و پیچیدهتر |
انتخاب سیستم باید با توجه به ابعاد ساختمان و ضوابط اجرایی صورت بگیرد؛ نمیتوان صرفاً بر اساس تعداد طبقات درباره نوع سیستم تصمیم گرفت.
۳. تعیین محل نصب دتکتورهای دود و حرارت
دتکتورها از مهمترین اجزای سیستم اعلام حریق هستند و وظیفه شناسایی نشانههای اولیه آتشسوزی را بر عهده دارند. انتخاب نوع دتکتور باید بر اساس شرایط محیطی و نوع خطر احتمالی در هر فضا انجام شود.
دتکتور دود
دتکتور دود برای شناسایی ذرات دود در هوا طراحی شده است و معمولاً در فضاهایی مانند اتاق خواب، اتاق نشیمن، راهروها و فضاهای عمومی ساختمان کاربرد دارد.
در ساختمانهای مسکونی، نصب دتکتور دود در مسیرهای ارتباطی و فضاهایی که احتمال حضور افراد در آنها وجود دارد، اهمیت زیادی دارد.
دتکتور حرارت
دتکتور حرارت به تغییرات دمای محیط واکنش نشان میدهد و برای فضاهایی مناسب است که استفاده از دتکتور دود ممکن است باعث هشدارهای ناخواسته شود.
برای مثال، در بعضی آشپزخانهها، موتورخانهها و محیطهایی که بخار، گردوغبار یا دودهای عادی وجود دارد، میتوان با بررسی شرایط محیطی از دتکتور حرارت استفاده کرد.
|
فضای ساختمان |
نوع تجهیز قابل بررسی |
|---|---|
|
اتاق خواب |
دتکتور دود |
|
پذیرایی |
دتکتور دود |
|
راهروها |
دتکتور دود |
|
آشپزخانه |
دتکتور حرارت متناسب با شرایط |
|
پارکینگ |
دتکتور متناسب با شرایط محیط |
|
موتورخانه |
دتکتور حرارت یا تجهیز مناسب خطر محیط |
|
انباری |
دتکتور متناسب با نوع مواد نگهداریشده |
نکته مهم این است که محل نصب و تعداد دتکتورها باید با توجه به ارتفاع سقف، مساحت، موانع معماری، فاصله از دیوارها و الزامات استاندارد تعیین شود. جدول بالا صرفاً راهنمای اولیه انتخاب تجهیزات است و جایگزین نقشه اجرایی نیست.
۴. جانمایی شستیهای اعلام حریق
شستی اعلام حریق وسیلهای است که افراد در صورت مشاهده آتشسوزی میتوانند با فشردن آن، سیستم هشدار را بهصورت دستی فعال کنند.
در ساختمانهای مسکونی، شستیها معمولاً در مسیرهای خروج، نزدیک ورودی راهپلهها و نقاطی که دسترسی به آنها آسان باشد نصب میشوند.
هنگام جانمایی شستیها باید به موارد زیر توجه کرد:
-
در مسیرهای خروج اضطراری بهراحتی قابل دسترسی باشند.
-
در محلهای قابل مشاهده نصب شوند.
-
در نزدیکی درهای خروج و ورودی راهپلهها قرار بگیرند.
-
ارتفاع نصب مطابق استاندارد و دستورالعمل سازنده باشد.
-
مسیر دسترسی به آنها با وسایل یا تجهیزات ساختمانی مسدود نشود.
هدف از نصب شستی این است که ساکنان مجبور نباشند برای فعالکردن هشدار منتظر عملکرد دتکتور بمانند.
۵. تعیین محل نصب آژیر و تجهیزات هشداردهنده
پس از شناسایی حریق، سیستم باید بتواند هشدار مناسبی به ساکنان ساختمان منتقل کند. این وظیفه بر عهده آژیرها و تجهیزات هشداردهنده صوتی و در صورت نیاز دیداری است.
در طراحی محل نصب آژیرها باید شرایط صوتی محیط، تعداد واحدها، مساحت فضاهای مشترک و میزان صدای تجهیزات عادی ساختمان در نظر گرفته شود.
برای مثال، در یک مجتمع مسکونی ممکن است نصب آژیر در راهروهای مشترک، پارکینگ و طبقات ضروری باشد. همچنین در ساختمانهایی که فضاهای بزرگ یا محیطهای پرصدا دارند، باید سطح صدای هشدار بهصورت مهندسی بررسی شود.
در برخی پروژهها از آژیر فلاشر نیز استفاده میشود تا علاوه بر هشدار صوتی، علامت دیداری برای اطلاعرسانی به افراد فراهم شود.
۶. انتخاب پنل مرکزی و زونبندی ساختمان
پنل مرکزی یا کنترل پنل اعلام حریق، بخش اصلی سیستم است که اطلاعات دریافتی از دتکتورها و شستیها را پردازش میکند و فرمان فعالسازی تجهیزات هشداردهنده را صادر میکند.
در ساختمانهای مسکونی، زونبندی باید به شکلی انجام شود که هنگام بروز حریق، محدوده وقوع حادثه بهسرعت قابل تشخیص باشد.
برای مثال، یک ساختمان پنجطبقه را میتوان با توجه به مساحت و نقشه آن به چند محدوده تقسیم کرد:
-
زون طبقات اول و دوم
-
زون طبقات سوم و چهارم
-
زون طبقه پنجم
-
زون پارکینگ
-
زون فضاهای تأسیساتی
این تقسیمبندی صرفاً یک مثال است و تعداد واقعی زونها باید بر اساس ظرفیت پنل، محدودیتهای استاندارد، تعداد تجهیزات و شرایط پروژه تعیین شود.
در سیستم متعارف، هر زون بهصورت یک محدوده مشخص روی پنل نمایش داده میشود. در سیستم آدرسپذیر نیز امکان شناسایی هر تجهیز با آدرس اختصاصی وجود دارد.
۷. انتخاب کابل مناسب برای سیستم اعلام حریق
یکی از بخشهای مهم طراحی، انتخاب کابل و اجرای مسیر سیمکشی است. کابلها وظیفه انتقال سیگنال بین دتکتورها، شستیها، پنل مرکزی و تجهیزات هشداردهنده را بر عهده دارند.
در انتخاب کابل باید به نوع سیستم، مشخصات الکتریکی مدار، طول مسیر، افت ولتاژ، شرایط نصب و الزامات مقاومت در برابر حریق توجه کرد.
موارد مهم در انتخاب کابل عبارتاند از:
-
سطح مقطع متناسب با جریان مصرفی و طول مسیر
-
جنس هادی و کیفیت عایق
-
سازگاری کابل با تجهیزات اعلام حریق
-
مقاومت موردنیاز در برابر حرارت و آتش
-
رعایت الزامات جداسازی مسیر کابلهای اعلام حریق از سایر مدارها
-
استفاده از مسیرهای محافظتشده و اتصالات استاندارد
نکته مهم این است که همه مدارهای اعلام حریق الزاماً به یک نوع کابل نیاز ندارند. برای مثال، الزامات کابل مدارهای هشداردهنده ممکن است با مدارهای ارتباطی دتکتورها متفاوت باشد. نوع کابل باید مطابق نقشه مصوب، مشخصات پنل و استاندارد اجرایی پروژه انتخاب شود.
۸. بررسی عملکرد و آزمایش سیستم اعلام حریق
پس از نصب تجهیزات، سیستم باید بهصورت کامل آزمایش شود تا از عملکرد صحیح تمام اجزا اطمینان حاصل شود.
در این مرحله، تنها روشنشدن پنل مرکزی کافی نیست؛ بلکه باید عملکرد دتکتورها، شستیها، آژیرها و ارتباط بین تجهیزات نیز بررسی شود.
مهمترین آزمایشهای موردنیاز عبارتاند از:
-
آزمایش عملکرد دتکتورهای دود با ابزار تست مناسب.
-
بررسی واکنش دتکتورهای حرارت با تجهیزات آزمایش مخصوص.
-
آزمایش عملکرد تمام شستیهای اعلام حریق.
-
بررسی فعالشدن آژیرها و فلاشرها.
-
کنترل خطاهای مدار و قطعی سیمکشی.
-
بررسی عملکرد باتری پشتیبان در زمان قطع برق.
-
اطمینان از نمایش صحیح زون یا آدرس تجهیز روی پنل.
-
ثبت نتایج آزمایش و تحویل مستندات سیستم.
همچنین پس از بهرهبرداری باید برنامه مشخصی برای سرویس، نظافت دتکتورها، بررسی باتریها و آزمایش دورهای سیستم در نظر گرفته شود.
۹. چه عواملی در طراحی سیستم اعلام حریق ساختمان هزینهساز هستند؟
هزینه اجرای سیستم اعلام حریق به تعداد تجهیزات، نوع سیستم، ابعاد ساختمان و پیچیدگی مسیرهای سیمکشی بستگی دارد.
مهمترین عوامل تأثیرگذار عبارتاند از:
|
عامل |
تأثیر بر هزینه |
|---|---|
|
نوع سیستم متعارف یا آدرسپذیر |
تعیین نوع و قیمت پنل و تجهیزات |
|
تعداد دتکتورها |
افزایش هزینه تجهیزات و نصب |
|
تعداد شستیها و آژیرها |
تأثیر بر هزینه تجهیزات هشداردهنده |
|
نوع کابل اعلام حریق |
تأثیر بر هزینه کابلکشی |
|
تعداد زونها یا آدرسها |
تعیین ظرفیت موردنیاز پنل |
|
شرایط اجرای ساختمان |
تأثیر بر هزینه نصب و مسیرگذاری |
|
تجهیزات جانبی |
افزایش هزینه نهایی پروژه |
برای مدیریت هزینهها بهتر است طراحی سیستم از ابتدا بر اساس نقشه واقعی ساختمان انجام شود. انتخاب تجهیزات ارزانتر بدون توجه به کیفیت و سازگاری آنها ممکن است در آینده هزینههای تعمیر و نگهداری بیشتری ایجاد کند.
۱۰. اشتباهات رایج در طراحی سیستم اعلام حریق ساختمان مسکونی
در برخی پروژهها به دلیل طراحی غیرمهندسی یا انتخاب نامناسب تجهیزات، عملکرد سیستم اعلام حریق با مشکل مواجه میشود.
مهمترین اشتباهات عبارتاند از:
انتخاب نادرست محل نصب دتکتورها: نصب دتکتور در نزدیکی دریچه کولر، محل تجمع بخار یا نقاط دارای جریان هوای شدید میتواند عملکرد تشخیص را مختل کند یا هشدارهای ناخواسته ایجاد کند.
استفاده از یک نوع دتکتور در تمام فضاها: شرایط آشپزخانه، پارکینگ، اتاق خواب و موتورخانه یکسان نیست و انتخاب تجهیزات باید متناسب با محیط باشد.
زونبندی نامناسب: اگر محدودههای ساختمان بهدرستی تقسیم نشوند، پیدا کردن محل احتمالی حریق دشوارتر خواهد شد.
بیتوجهی به ظرفیت پنل: پنل باید ظرفیت کافی برای تعداد تجهیزات فعلی و توسعه احتمالی سیستم داشته باشد.
انتخاب کابل نامناسب: استفاده از کابل غیراستاندارد یا سطح مقطع نامناسب ممکن است باعث اختلال در انتقال سیگنال و عملکرد مدارها شود.
آزمایشنکردن سیستم پس از نصب: تمام تجهیزات باید پیش از تحویل پروژه بهصورت عملی آزمایش شوند.
۱۱. برای یک ساختمان مسکونی چه تجهیزاتی موردنیاز است؟
برای درک بهتر اجزای سیستم، میتوان تجهیزات اصلی موردنیاز در یک ساختمان مسکونی را به شکل زیر دستهبندی کرد:
|
تجهیزات |
وظیفه |
|---|---|
|
پنل مرکزی |
کنترل و مدیریت سیستم |
|
دتکتور دود |
تشخیص ذرات دود |
|
دتکتور حرارت |
تشخیص افزایش دما |
|
شستی اعلام حریق |
فعالسازی دستی هشدار |
|
آژیر اعلام حریق |
اطلاعرسانی صوتی |
|
آژیر فلاشر |
هشدار صوتی و دیداری |
|
باتری پشتیبان |
تأمین برق هنگام قطع برق |
|
کابل اعلام حریق |
ارتباط بین تجهیزات |
|
تجهیزات جانبی |
تأمین نیازهای تکمیلی سیستم |
تعداد و مدل دقیق این تجهیزات باید پس از بررسی نقشه ساختمان و الزامات ایمنی مشخص شود.
۱۲. نمونه طراحی اولیه سیستم اعلام حریق برای یک ساختمان پنجطبقه
برای درک بهتر مراحل طراحی، یک ساختمان فرضی پنجطبقه با یک پارکینگ و موتورخانه را در نظر بگیریم.
در چنین ساختمانی ابتدا باید نقشه هر طبقه بررسی و فضاهای نیازمند حفاظت مشخص شوند. سپس با توجه به مساحت و چیدمان، محل دتکتورها، شستیها و آژیرها تعیین شود.
یک تقسیمبندی اولیه میتواند به این صورت باشد:
|
بخش ساختمان |
تجهیزات قابل بررسی |
|---|---|
|
طبقه اول |
دتکتور دود، شستی و آژیر |
|
طبقه دوم |
دتکتور دود، شستی و آژیر |
|
طبقه سوم |
دتکتور دود، شستی و آژیر |
|
طبقه چهارم |
دتکتور دود، شستی و آژیر |
|
طبقه پنجم |
دتکتور دود، شستی و آژیر |
|
پارکینگ |
دتکتور متناسب با شرایط محیط، شستی و آژیر |
|
موتورخانه |
دتکتور متناسب با خطرات محیط |
|
فضای مشترک |
تجهیزات موردنیاز بر اساس نقشه و ضوابط |
در ادامه، پنل مرکزی در محل مناسب و قابل دسترس نصب میشود و مسیر کابلکشی تجهیزات به آن مشخص خواهد شد.
این مثال صرفاً برای آشنایی با روند طراحی است و نقشه اجرایی محسوب نمیشود. تعداد تجهیزات، نوع دتکتورها، محل نصب و زونبندی باید با محاسبات مهندسی و ضوابط مورد تأیید مرجع ذیصلاح تعیین شود.
جمعبندی
طراحی سیستم اعلام حریق ساختمان مسکونی به بررسی دقیق نقشه معماری، انتخاب نوع سیستم، تعیین محل نصب دتکتورها، جانمایی شستیها و آژیرها، زونبندی و انتخاب کابل مناسب نیاز دارد.
مهمترین نکته این است که تمام تجهیزات باید متناسب با شرایط محیطی و مشخصات ساختمان انتخاب شوند. استفاده از دتکتور مناسب در هر فضا، زونبندی اصولی و آزمایش کامل تجهیزات پس از نصب، نقش مهمی در عملکرد صحیح سیستم دارند.
همچنین در پروژههای ساختمانی ایران باید ضوابط و مقررات ملی ساختمان، استانداردهای لازم و الزامات سازمان آتشنشانی محل پروژه در طراحی و اجرای سیستم رعایت شوند. استاندارد NFPA 72 نیز یکی از مراجع فنی شناختهشده در زمینه طراحی، نصب، آزمایش و نگهداری سیستمهای اعلام حریق است.
طراحي سيستم اعلام حريق در ساختمان مسكوني بايد بر اساس تعداد طبقات، مساحت واحدها، كاربري فضاها، تعداد ساكنان و ميزان خطر احتمالي آتشسوزي انجام شود. هدف از اجراي اين سيستم، شناسايي سريع دود يا افزايش غيرعادي دما و اطلاعرساني به ساكنان پيش از گسترش آتشسوزي است. براي رسيدن به اين هدف، بايد محل نصب دتكتورهاي دود و حرارت، تعداد شستيهاي اعلام حريق، محل قرارگيري آژيرها، نوع پنل مركزي و مسير كابلكشي بهدرستي مشخص شود.
در ساختمانهاي مسكوني، طراحي سيستم اعلام حريق تنها به نصب چند دتكتور در راهروها و واحدها محدود نميشود. فضاهايي مانند پاركينگ، موتورخانه، انباري، راهپله و لابي نيز شرايط متفاوتي دارند و بايد متناسب با خطرات موجود در آنها تجهيزات مناسب در نظر گرفته شود.
۱. بررسي مشخصات ساختمان پيش از طراحي سيستم اعلام حريق
اولين مرحله، بررسي نقشه معماري و مشخصات كلي ساختمان است. بدون شناخت ابعاد و شرايط ساختمان نميتوان تعداد تجهيزات يا محل نصب آنها را بهدرستي تعيين كرد.
مهمترين اطلاعات موردنياز عبارتاند از:
-
تعداد طبقات و واحدهاي مسكوني
-
مساحت هر طبقه و زيربناي ساختمان
-
تعداد راهپلهها و مسيرهاي خروج اضطراري
-
محل قرارگيري پاركينگ و انباريها
-
موقعيت موتورخانه و اتاق تأسيسات
-
تعداد وروديها و راهروهاي مشترك
-
نوع سيستم تهويه و شرايط جريان هوا
براي مثال، در يك ساختمان چهارطبقه با يك پاركينگ مشترك، نحوه طراحي سيستم با يك مجتمع مسكوني دهطبقه داراي چندين بلوك و پاركينگ زيرزميني متفاوت خواهد بود.
در اين مرحله بايد مشخص شود كه ساختمان به سيستم اعلام حريق متعارف نياز دارد يا سيستم آدرسپذير. اين انتخاب به ابعاد پروژه، الزامات مقرراتي و نظر طراح و مرجع تأييدكننده بستگي دارد.
۲. انتخاب نوع سيستم اعلام حريق
سيستمهاي اعلام حريق از نظر نحوه شناسايي و نمايش محل وقوع حريق به دو گروه اصلي متعارف و آدرسپذير تقسيم ميشوند.
سيستم اعلام حريق متعارف: در اين سيستم ساختمان به چند ناحيه يا زون تقسيم ميشود. هنگام فعالشدن يكي از دتكتورها، پنل مركزي زون مربوطه را نمايش ميدهد؛ اما معمولاً محل دقيق تجهيز فعالشده مشخص نميشود.
سيستم اعلام حريق آدرسپذير: در اين سيستم هر تجهيز داراي آدرس مشخصي است و پنل مركزي ميتواند محل دقيق دتكتور يا تجهيز فعالشده را شناسايي كند.
|
معيار مقايسه |
سيستم متعارف |
سيستم آدرسپذير |
|---|---|---|
|
نحوه شناسايي حريق |
بر اساس زون |
بر اساس آدرس تجهيز |
|
نمايش محل حريق |
محدوده تقريبي |
محل دقيق تجهيز |
|
ساختار سيمكشي |
مدارهاي زونبنديشده |
حلقه يا مدارهاي آدرسپذير |
|
پيچيدگي طراحي |
كمتر |
بيشتر |
|
كاربرد متداول |
پروژههاي كوچكتر |
پروژههاي بزرگتر و پيچيدهتر |
انتخاب سيستم بايد با توجه به ابعاد ساختمان و ضوابط اجرايي صورت بگيرد؛ نميتوان صرفاً بر اساس تعداد طبقات درباره نوع سيستم تصميم گرفت.
۳. تعيين محل نصب دتكتورهاي دود و حرارت
دتكتورها از مهمترين اجزاي سيستم اعلام حريق هستند و وظيفه شناسايي نشانههاي اوليه آتشسوزي را بر عهده دارند. انتخاب نوع دتكتور بايد بر اساس شرايط محيطي و نوع خطر احتمالي در هر فضا انجام شود.
دتكتور دود
دتكتور دود براي شناسايي ذرات دود در هوا طراحي شده است و معمولاً در فضاهايي مانند اتاق خواب، اتاق نشيمن، راهروها و فضاهاي عمومي ساختمان كاربرد دارد.
در ساختمانهاي مسكوني، نصب دتكتور دود در مسيرهاي ارتباطي و فضاهايي كه احتمال حضور افراد در آنها وجود دارد، اهميت زيادي دارد.
دتكتور حرارت
دتكتور حرارت به تغييرات دماي محيط واكنش نشان ميدهد و براي فضاهايي مناسب است كه استفاده از دتكتور دود ممكن است باعث هشدارهاي ناخواسته شود.
براي مثال، در بعضي آشپزخانهها، موتورخانهها و محيطهايي كه بخار، گردوغبار يا دودهاي عادي وجود دارد، ميتوان با بررسي شرايط محيطي از دتكتور حرارت استفاده كرد.
|
فضاي ساختمان |
نوع تجهيز قابل بررسي |
|---|---|
|
اتاق خواب |
دتكتور دود |
|
پذيرايي |
دتكتور دود |
|
راهروها |
دتكتور دود |
|
آشپزخانه |
دتكتور حرارت متناسب با شرايط |
|
پاركينگ |
دتكتور متناسب با شرايط محيط |
|
موتورخانه |
دتكتور حرارت يا تجهيز مناسب خطر محيط |
|
انباري |
دتكتور متناسب با نوع مواد نگهداريشده |
نكته مهم اين است كه محل نصب و تعداد دتكتورها بايد با توجه به ارتفاع سقف، مساحت، موانع معماري، فاصله از ديوارها و الزامات استاندارد تعيين شود. جدول بالا صرفاً راهنماي اوليه انتخاب تجهيزات است و جايگزين نقشه اجرايي نيست.
۴. جانمايي شستيهاي اعلام حريق
شستي اعلام حريق وسيلهاي است كه افراد در صورت مشاهده آتشسوزي ميتوانند با فشردن آن، سيستم هشدار را بهصورت دستي فعال كنند.
در ساختمانهاي مسكوني، شستيها معمولاً در مسيرهاي خروج، نزديك ورودي راهپلهها و نقاطي كه دسترسي به آنها آسان باشد نصب ميشوند.
هنگام جانمايي شستيها بايد به موارد زير توجه كرد:
-
در مسيرهاي خروج اضطراري بهراحتي قابل دسترسي باشند.
-
در محلهاي قابل مشاهده نصب شوند.
-
در نزديكي درهاي خروج و ورودي راهپلهها قرار بگيرند.
-
ارتفاع نصب مطابق استاندارد و دستورالعمل سازنده باشد.
-
مسير دسترسي به آنها با وسايل يا تجهيزات ساختماني مسدود نشود.
هدف از نصب شستي اين است كه ساكنان مجبور نباشند براي فعالكردن هشدار منتظر عملكرد دتكتور بمانند.
۵. تعيين محل نصب آژير و تجهيزات هشداردهنده
پس از شناسايي حريق، سيستم بايد بتواند هشدار مناسبي به ساكنان ساختمان منتقل كند. اين وظيفه بر عهده آژيرها و تجهيزات هشداردهنده صوتي و در صورت نياز ديداري است.
در طراحي محل نصب آژيرها بايد شرايط صوتي محيط، تعداد واحدها، مساحت فضاهاي مشترك و ميزان صداي تجهيزات عادي ساختمان در نظر گرفته شود.
براي مثال، در يك مجتمع مسكوني ممكن است نصب آژير در راهروهاي مشترك، پاركينگ و طبقات ضروري باشد. همچنين در ساختمانهايي كه فضاهاي بزرگ يا محيطهاي پرصدا دارند، بايد سطح صداي هشدار بهصورت مهندسي بررسي شود.
در برخي پروژهها از آژير فلاشر نيز استفاده ميشود تا علاوه بر هشدار صوتي، علامت ديداري براي اطلاعرساني به افراد فراهم شود.
۶. انتخاب پنل مركزي و زونبندي ساختمان
پنل مركزي يا كنترل پنل اعلام حريق، بخش اصلي سيستم است كه اطلاعات دريافتي از دتكتورها و شستيها را پردازش ميكند و فرمان فعالسازي تجهيزات هشداردهنده را صادر ميكند.
در ساختمانهاي مسكوني، زونبندي بايد به شكلي انجام شود كه هنگام بروز حريق، محدوده وقوع حادثه بهسرعت قابل تشخيص باشد.
براي مثال، يك ساختمان پنجطبقه را ميتوان با توجه به مساحت و نقشه آن به چند محدوده تقسيم كرد:
-
زون طبقات اول و دوم
-
زون طبقات سوم و چهارم
-
زون طبقه پنجم
-
زون پاركينگ
-
زون فضاهاي تأسيساتي
اين تقسيمبندي صرفاً يك مثال است و تعداد واقعي زونها بايد بر اساس ظرفيت پنل، محدوديتهاي استاندارد، تعداد تجهيزات و شرايط پروژه تعيين شود.
در سيستم متعارف، هر زون بهصورت يك محدوده مشخص روي پنل نمايش داده ميشود. در سيستم آدرسپذير نيز امكان شناسايي هر تجهيز با آدرس اختصاصي وجود دارد.
۷. انتخاب كابل مناسب براي سيستم اعلام حريق
يكي از بخشهاي مهم طراحي، انتخاب كابل و اجراي مسير سيمكشي است. كابلها وظيفه انتقال سيگنال بين دتكتورها، شستيها، پنل مركزي و تجهيزات هشداردهنده را بر عهده دارند.
در انتخاب كابل بايد به نوع سيستم، مشخصات الكتريكي مدار، طول مسير، افت ولتاژ، شرايط نصب و الزامات مقاومت در برابر حريق توجه كرد.
موارد مهم در انتخاب كابل عبارتاند از:
-
سطح مقطع متناسب با جريان مصرفي و طول مسير
-
جنس هادي و كيفيت عايق
-
سازگاري كابل با تجهيزات اعلام حريق
-
مقاومت موردنياز در برابر حرارت و آتش
-
رعايت الزامات جداسازي مسير كابلهاي اعلام حريق از ساير مدارها
-
استفاده از مسيرهاي محافظتشده و اتصالات استاندارد
نكته مهم اين است كه همه مدارهاي اعلام حريق الزاماً به يك نوع كابل نياز ندارند. براي مثال، الزامات كابل مدارهاي هشداردهنده ممكن است با مدارهاي ارتباطي دتكتورها متفاوت باشد. نوع كابل بايد مطابق نقشه مصوب، مشخصات پنل و استاندارد اجرايي پروژه انتخاب شود.
۸. بررسي عملكرد و آزمايش سيستم اعلام حريق
پس از نصب تجهيزات، سيستم بايد بهصورت كامل آزمايش شود تا از عملكرد صحيح تمام اجزا اطمينان حاصل شود.
در اين مرحله، تنها روشنشدن پنل مركزي كافي نيست؛ بلكه بايد عملكرد دتكتورها، شستيها، آژيرها و ارتباط بين تجهيزات نيز بررسي شود.
مهمترين آزمايشهاي موردنياز عبارتاند از:
-
آزمايش عملكرد دتكتورهاي دود با ابزار تست مناسب.
-
بررسي واكنش دتكتورهاي حرارت با تجهيزات آزمايش مخصوص.
-
آزمايش عملكرد تمام شستيهاي اعلام حريق.
-
بررسي فعالشدن آژيرها و فلاشرها.
-
كنترل خطاهاي مدار و قطعي سيمكشي.
-
بررسي عملكرد باتري پشتيبان در زمان قطع برق.
-
اطمينان از نمايش صحيح زون يا آدرس تجهيز روي پنل.
-
ثبت نتايج آزمايش و تحويل مستندات سيستم.
همچنين پس از بهرهبرداري بايد برنامه مشخصي براي سرويس، نظافت دتكتورها، بررسي باتريها و آزمايش دورهاي سيستم در نظر گرفته شود.
۹. چه عواملي در طراحي سيستم اعلام حريق ساختمان هزينهساز هستند؟
هزينه اجراي سيستم اعلام حريق به تعداد تجهيزات، نوع سيستم، ابعاد ساختمان و پيچيدگي مسيرهاي سيمكشي بستگي دارد.
مهمترين عوامل تأثيرگذار عبارتاند از:
|
عامل |
تأثير بر هزينه |
|---|---|
|
نوع سيستم متعارف يا آدرسپذير |
تعيين نوع و قيمت پنل و تجهيزات |
|
تعداد دتكتورها |
افزايش هزينه تجهيزات و نصب |
|
تعداد شستيها و آژيرها |
تأثير بر هزينه تجهيزات هشداردهنده |
|
نوع كابل اعلام حريق |
تأثير بر هزينه كابلكشي |
|
تعداد زونها يا آدرسها |
تعيين ظرفيت موردنياز پنل |
|
شرايط اجراي ساختمان |
تأثير بر هزينه نصب و مسيرگذاري |
|
تجهيزات جانبي |
افزايش هزينه نهايي پروژه |
براي مديريت هزينهها بهتر است طراحي سيستم از ابتدا بر اساس نقشه واقعي ساختمان انجام شود. انتخاب تجهيزات ارزانتر بدون توجه به كيفيت و سازگاري آنها ممكن است در آينده هزينههاي تعمير و نگهداري بيشتري ايجاد كند.
۱۰. اشتباهات رايج در طراحي سيستم اعلام حريق ساختمان مسكوني
در برخي پروژهها به دليل طراحي غيرمهندسي يا انتخاب نامناسب تجهيزات، عملكرد سيستم اعلام حريق با مشكل مواجه ميشود.
مهمترين اشتباهات عبارتاند از:
انتخاب نادرست محل نصب دتكتورها: نصب دتكتور در نزديكي دريچه كولر، محل تجمع بخار يا نقاط داراي جريان هواي شديد ميتواند عملكرد تشخيص را مختل كند يا هشدارهاي ناخواسته ايجاد كند.
استفاده از يك نوع دتكتور در تمام فضاها: شرايط آشپزخانه، پاركينگ، اتاق خواب و موتورخانه يكسان نيست و انتخاب تجهيزات بايد متناسب با محيط باشد.
زونبندي نامناسب: اگر محدودههاي ساختمان بهدرستي تقسيم نشوند، پيدا كردن محل احتمالي حريق دشوارتر خواهد شد.
بيتوجهي به ظرفيت پنل: پنل بايد ظرفيت كافي براي تعداد تجهيزات فعلي و توسعه احتمالي سيستم داشته باشد.
انتخاب كابل نامناسب: استفاده از كابل غيراستاندارد يا سطح مقطع نامناسب ممكن است باعث اختلال در انتقال سيگنال و عملكرد مدارها شود.
آزمايشنكردن سيستم پس از نصب: تمام تجهيزات بايد پيش از تحويل پروژه بهصورت عملي آزمايش شوند.
۱۱. براي يك ساختمان مسكوني چه تجهيزاتي موردنياز است؟
براي درك بهتر اجزاي سيستم، ميتوان تجهيزات اصلي موردنياز در يك ساختمان مسكوني را به شكل زير دستهبندي كرد:
|
تجهيزات |
وظيفه |
|---|---|
|
پنل مركزي |
كنترل و مديريت سيستم |
|
دتكتور دود |
تشخيص ذرات دود |
|
دتكتور حرارت |
تشخيص افزايش دما |
|
شستي اعلام حريق |
فعالسازي دستي هشدار |
|
آژير اعلام حريق |
اطلاعرساني صوتي |
|
آژير فلاشر |
هشدار صوتي و ديداري |
|
باتري پشتيبان |
تأمين برق هنگام قطع برق |
|
كابل اعلام حريق |
ارتباط بين تجهيزات |
|
تجهيزات جانبي |
تأمين نيازهاي تكميلي سيستم |
تعداد و مدل دقيق اين تجهيزات بايد پس از بررسي نقشه ساختمان و الزامات ايمني مشخص شود.
۱۲. نمونه طراحي اوليه سيستم اعلام حريق براي يك ساختمان پنجطبقه
براي درك بهتر مراحل طراحي، يك ساختمان فرضي پنجطبقه با يك پاركينگ و موتورخانه را در نظر بگيريم.
در چنين ساختماني ابتدا بايد نقشه هر طبقه بررسي و فضاهاي نيازمند حفاظت مشخص شوند. سپس با توجه به مساحت و چيدمان، محل دتكتورها، شستيها و آژيرها تعيين شود.
يك تقسيمبندي اوليه ميتواند به اين صورت باشد:
|
بخش ساختمان |
تجهيزات قابل بررسي |
|---|---|
|
طبقه اول |
دتكتور دود، شستي و آژير |
|
طبقه دوم |
دتكتور دود، شستي و آژير |
|
طبقه سوم |
دتكتور دود، شستي و آژير |
|
طبقه چهارم |
دتكتور دود، شستي و آژير |
|
طبقه پنجم |
دتكتور دود، شستي و آژير |
|
پاركينگ |
دتكتور متناسب با شرايط محيط، شستي و آژير |
|
موتورخانه |
دتكتور متناسب با خطرات محيط |
|
فضاي مشترك |
تجهيزات موردنياز بر اساس نقشه و ضوابط |
در ادامه، پنل مركزي در محل مناسب و قابل دسترس نصب ميشود و مسير كابلكشي تجهيزات به آن مشخص خواهد شد.
اين مثال صرفاً براي آشنايي با روند طراحي است و نقشه اجرايي محسوب نميشود. تعداد تجهيزات، نوع دتكتورها، محل نصب و زونبندي بايد با محاسبات مهندسي و ضوابط مورد تأييد مرجع ذيصلاح تعيين شود.
جمعبندي
طراحي سيستم اعلام حريق ساختمان مسكوني به بررسي دقيق نقشه معماري، انتخاب نوع سيستم، تعيين محل نصب دتكتورها، جانمايي شستيها و آژيرها، زونبندي و انتخاب كابل مناسب نياز دارد.
مهمترين نكته اين است كه تمام تجهيزات بايد متناسب با شرايط محيطي و مشخصات ساختمان انتخاب شوند. استفاده از دتكتور مناسب در هر فضا، زونبندي اصولي و آزمايش كامل تجهيزات پس از نصب، نقش مهمي در عملكرد صحيح سيستم دارند.
همچنين در پروژههاي ساختماني ايران بايد ضوابط و مقررات ملي ساختمان، استانداردهاي لازم و الزامات سازمان آتشنشاني محل پروژه در طراحي و اجراي سيستم رعايت شوند. استاندارد NFPA 72 نيز يكي از مراجع فني شناختهشده در زمينه طراحي، نصب، آزمايش و نگهداري سيستمهاي اعلام حريق است.
- دوشنبه ۲۵ آبان ۰۵ ۰۰:۳۰
- ۴ بازديد
- ۰ نظر